سهم قزوین از صنعت گردشگری، تماشای عبور بدون توقف گردشگران

استان قزوین با بهره‌مندی ۱۱ درصد از آثار تاریخی کشور، دارای یک هزار و ۳۰۰ اثر تاریخی است که ۲۳۵ اثر آن را بناهای تاریخی از جمله مساجد و بقعه‌های متبرکه، کاروانسراها، بازار، خانه‌های تاریخی ، آب انبارها، حمام ها، مدرسه و کلیسا را تشکیل می دهد که شاخص ترین آنها سرای سعدالسلطنه، کلیسای کانتور، دولتخانه صفویه، مجسد جامع عتیق، عالی قاپو، آب انبار سردار و حسینه امینی‌ها هستند.

قزوین از دیرباز به دلیل موقعیت جغرافیایی خود و قرار گرفتن در مسیر ارتباطی مناطق مرکزی کشور با شمال و غرب، محل تردد مسافران بوده، موقعیتی که از یک سو ظرفیت بزرگی را برای رونق گردشگری ایجاد کرده و از سوی دیگر، به دلیل زیرساخت های موجود از جمله اقامتگاه های مناسب، این شهر را به مقصدی کوتاه برای توقف و سپس ادامه مسیر مسافران تبدیل کرده است.

مسافری که از سایر نقاط کشور، به ویژه تهران حرکت کرده و به سمت شمال یا غرب کشور حرکت می‌کند، ممکن است تنها ساعات محدودی را در قزوین سپری کند، از مجموعه تاریخی سعدالسلطنه و بافت تاریخی شهر بازدید کرده و پس از صرف غذاهای محلی به مسیر خود ادامه دهد، اگرچه همین حضور کوتاه نیز نشان‌دهنده جذابیت قزوین برای گردشگران است، اما پرسش اصلی این است که چگونه می‌توان این توقف چندساعته را به اقامتی یک یا چندروزه تبدیل کرد تا استان سهم بیشتری از موضوعات گردشگری را در اقتصاد محلی خود داشته باشد.

ماندگاری؛ حلقه مفقوده گردشگری قزوین

کارشناسان گردشگری معتقدند برخورداری از آثار تاریخی و جاذبه‌های فرهنگی به تنهایی برای رونق پایدار این صنعت کافی نیست و مقصد گردشگری باید بتواند مجموعه‌ای از خدمات و تجربه‌ها را در اختیار مسافر قرار دهد.

اقامت، غذا، خرید، صنایع‌دستی، حمل‌ونقل، تفریحات، رویدادهای فرهنگی و برنامه‌های شبانه، مجموعه‌ای از خدماتی هستند که در کنار جاذبه‌های اصلی می‌توانند مدت زمان حضور گردشگر را افزایش دهند.

قزوین طی سال‌های گذشته اگرچه در حوزه مرمت و بازآفرینی بناهای تاریخی، به‌ویژه مجموعه سعدالسلطنه، خانه‌های تاریخی و بافت ارزشمند شهری، اقدامات قابل توجهی انجام داده اما هنوز از بین معرفی جاذبه‌ها و ارایه یک تجربه کامل گردشگری فاصله دارد.

در واقع، قزوین برای افزایش ماندگاری گردشگران نیازمند آن است که جاذبه‌های موجود را در قالب بسته‌های سفر به یکدیگر متصل کند تا گردشگر برای دیدن یک بنا یا مجموعه تاریخی وارد شهر نشود و پس از چند ساعت آن را ترک نکند.

قزوین با دارا بودن مجموعه‌های تاریخی مانند سعدالسلطنه به یکی از شناخته‌شده‌ترین نمادهای گردشگری کشور تبدیل شده اما این مجموعه نمی تواند به تنهایی موجب جذب و ماندگاری گردشکر شود، چرا که بافت تاریخی این شهر، آب‌انبارها، مساجد و بناهای تاریخی، خوشنویسی، غذاهای محلی، صنایع‌دستی، روستاهای گردشگری، طبیعت استان و آیین‌ها و میراث ناملموس آن، مجموعه‌ای از ظرفیت‌هایی هستند که می‌توانند در کنار یکدیگر، برنامه سفر چندروزه را برای گردشگران ایجاد کنند.

در چنین شرایطی، معرفی قزوین به عنوان یک مقصد گردشگری، نیازمند روایت واحدی از شهر است؛ روایتی که جاذبه‌های تاریخی، فرهنگی، غذایی و طبیعی را در کنار هم قرار دهد تا گردشگر را از یک بازدیدکننده به یک تجربه‌کننده تبدیل کند.

اقتصاد شب؛ فرصتی برای افزایش اقامت

یکی از موضوعاتی که می‌تواند در افزایش مدت اقامت گردشگران در قزوین نقش داشته باشد، توسعه فعالیت‌های گردشگری در ساعات شب است، برگزاری رویدادهای فرهنگی و هنری، برپایی بازارچه‌ صنایع‌دستی، عرضه غذاهای محلی، فعال بودن بازار و اماکن اقتصاد شهری می‌تواند انگیزه مسافر برای ماندن در شهر تا روز بعد را افزایش دهد.

فعال شدن اقتصاد شب از این جهت اهمیت دارد که با افزایش مدت زمان حضور گردشگر، تنها مراکز اقامتی منتفع نمی‌شوند، بلکه رستوران‌ها، فروشگاه‌ها، تولیدکنندگان صنایع‌دستی، حمل‌ونقل و دیگر کسب‌وکارهای محلی نیز از هزینه‌کرد گردشگران بهره‌مند خواهند شد، به اعتقاد فعالان این حوزه، افزایش ماندگاری گردشگر در نهایت به معنای تداوم گردش مالی و ایجاد اشتغال بیشتر در بخش‌های مختلف اقتصاد شهری است.

سرمایه‌گذاری در زیرساخت اقامتی در کنار برنامه‌ریزی برای تنوع‌بخشی به جاذبه‌ها و تجربه‌های گردشگری، توسعه زیرساخت‌های اقامتی نیز از الزامات افزایش ماندگاری گردشگران در قزوین محسوب می‌شود.

تمرکز بر ایجاد زیرساخت‌های اقامتی و تفریحی؛ راهکار قزوین برای افزایش ماندگاری گردشگران

معاون گردشگری اداره کل میراث فرهنگی استان قزوین با اشاره به چالش‌های پیش روی صنعت گردشگری استان، گفت: در سال‌های گذشته، قزوین فاقد یک نقشه راه جامع گردشگری بود که دقیقا مشخص کند به چه نوع تاسیساتی، از جمله هتل‌های پنج‌ستاره یا مجتمع‌های تفریحی خاص، نیاز دارد اما با توجه به دستورالعمل‌های استاندار قزوین، استان اکنون در مسیر تهیه ۲ طرح جامع گردشگری است تا بتواند تحولی بنیادین را در این حوزه ایجاد کند.

نادر محمدی با تاکید بر ضرورت تدوین نقشه راه مشخص برای توسعه گردشگری استان، از برنامه‌ریزی‌های راهبردی جهت جذب سرمایه‌گذار و ایجاد زیرساخت‌های متنوع برای افزایش مدت زمان ماندگاری گردشگران خبر داد.

وی به نیاز مبرم استان جهت زیرساخت‌های گردشگری در مناطق گردشگری خود از جمله منطقه الموت و دریاچه اِوان، تاکید کرد: قزوین دارای جاذبه‌های تاریخی بی‌نظیری است، اما مشکل اصلی ما در حال حاضر نبودن برنامه‌ ویژه و خاص برای گردشگران پس از بازدید از این آثار است، در واقع ما برای نگه داشتن گردشگران در ساعات بعدازظهر و افزایش مدت اقامت آنها نیازمند ایجاد مجتمع‌های تفریحی و خدماتی مناسبی هستیم.

محمدی ادامه داد: هدف ما از تدوین این برنامه‌ها، مشخص کردن دقیق نوع گردشگری مورد نیاز استان است، خواه گردشگری سلامت باشد یا تاریخی، ورزشی و یا مذهبی، باید بدانیم با چه شعار و در چه نمایشگاه‌ داخلی و خارجی باید حضور یابیم تا فلسفه حضور ما در بازارهای جهانی و داخلی مشخص باشد.

معاون گردشگری اداره کل میراث فرهنگی قزوین با تاکید بر حمایت از سرمایه‌گذاران در حوزه گردشگری، گفت: یکی از اولویت‌های اصلی ما تسهیل فرآیند سرمایه‌گذاری است، ما قصد داریم از طریق انتخاب مشاوران متخصص و تشکیل هیات‌های نظارتی براساس استانداردهای موجود، راهنمای مطمئنی برای سرمایه‌گذاران باشیم تا آنان بتوانند با اطمینان، تاسیسات مورد نیاز استان را احداث کنند.

محمدی خاطرنشان کرد: امیدواریم ظرف یک سال آینده با بهره‌گیری از این نقشه‌های راه و با تکیه بر ظرفیت‌های موجود بتوانیم مسیر توسعه گردشگری قزوین را با رویکردی علمی و هدفمند پیش ببریم.

مسیر دشوار دریافت مجوز، انگیزه سرمایه‌گذاران را کاهش داده است

رییس کمیسیون گردشگری اتاق بازرگانی قزوین نیز با انتقاد از پیچیدگی‌های اداری در مسیر توسعه گردشگری استان، تاکید کرد: دشواری‌های مربوط به اخذ مجوزها، انگیزه سرمایه‌گذاران را برای ورود به پروژه‌های زیرساختی و اقامتی کاهش داده است.

امیر منصف افزود: با وجود ظرفیت‌های بالقوه استان قزوین، بسیاری از فعالان این حوزه با اتکا به سرمایه‌های شخصی و انگیزه توسعه زادگاه خود، تلاش می‌کنند خلاءهای موجود را پوشش دهند اما ساختارهای اداری فعلی مسیر را برای سرمایه‌گذاری‌های کلان دشوار ساخته است.

وی، وضعیت سرمایه‌گذاری در قزوین را در مقایسه با استان‌های گردشگرپذیری نظیر اصفهان و شیراز متفاوت دانست و تصریح کرد: در حالی که این استان‌ها مشوق‌های ویژه‌ای را برای جذب سرمایه در بخش هتل‌سازی و مجتمع‌های گردشگری در نظر گرفته‌اند، سرمایه‌گذاران در قزوین همچنان با چالش‌های فرآیندی و مسیرهای طولانی جهت دریافت مجوز روبرو هستند.

و ادامه داد: با این حال، روحیه توسعه‌طلبی برخی سرمایه‌گذاران باعث شده که علی‌رغم همه موانع موجود، روند احداث زیرساخت‌های اقامتی در استان متوقف نشود، اما برای رشد چشمگیر این صنعت، نیازمند به اصلاح رویکردهای حمایتی و تسهیل فرآیندهای مجوزدهی هستیم.

منصف با اشاره به خروج بخشی از سرمایه‌ قزوینی‌ها از حوزه گردشگری در سال‌های گذشته، تاکید کرد: به دلیل برخی نگاه‌های محدود، متاسفانه بخشی از سرمایه‌ها در گذشته به سمت پایتخت و یا حتی به خارج از کشور هدایت شد اما باید توجه داشته باشیم که به سرانجام رسیدن پروژه‌های بزرگ گردشگری می‌تواند زمینه ورود دوباره سرمایه‌گذاران بومی به این حوزه را فراهم کند.

وی تاکید کرد: توسعه گردشگری یک پروژه فردی نیست، برای تثبیت جایگاه قزوین به عنوان یک شهر مقصد گردشگری، حمایت همه‌جانبه دستگاه‌های اجرایی و همراهی رسانه‌ها ضروری است.

تغییر نگاه به گردشگری قزوین

قزوین برای عبور از چالش در این حوزه و تبدیل استان به یک مقصد اقامت گردشگری، نیازمند مجموعه‌ای از اقدامات همزمان است، افزایش ظرفیت و تنوع مراکز اقامتی، تسهیل در فرآیند سرمایه‌گذاری، طراحی بسته‌های سفر برای ۲ و یا چند روز، اتصال جاذبه‌های تاریخی و طبیعی، تقویت گردشگری تجربه‌محور و فعال‌سازی اقتصاد شب از جمله اقداماتی هستند که می‌تواند مدت حضور گردشگران در استان را افزایش دهد.

در این میان اما تغییر شاخص‌های ارزیابی عملکرد گردشگری نیز دارای اهمیت هستند، شمار ورود مسافر به تنهایی نمی‌تواند بیانگر میزان موفقیت صنعت گردشگری باشد، شاخص‌هایی مانند مدت اقامت، میزان هزینه‌کرد گردشگر، مدت زمان اقامت و میزان بازگشت دوباره مسافران نیز باید مورد توجه قرار گیرد.

قزوین؛ شهری برای ماندن

قزوین از ظرفیت‌های متنوعی برای تبدیل شدن به یک مقصد گردشگری برخوردار است؛ از تاریخ و معماری آن گرفته تا هنر، غذا، صنایع‌دستی، طبیعت، روستاهای گردشگری و میراث ناملموس، چالش اصلی اکنون ایجاد جاذبه‌های بیشتر نیست، بلکه اتصال ظرفیت‌های موجود و تبدیل آنها به یک تجربه منسجم برای گردشگر است.

در نهایت، این استان به واسطه موقعیت جغرافیایی خود همواره در مسیر سفر قرار داشته است، اما تسهیل در امر سرمایه گذاری و ارایه مشوق های لازم برای سرمایه‌گذاری بخش گردشگری می تواند قزوین را از یک “معبر گردشگری” به یک “مقصد گردشگری” تبدیل کند.