لایحه بودجه سال ۱۴۰۰ با سرجمع مصارف ۸۴۱ هزار تومانی هفته قبل تقدیم مجلس شورای اسلامی شد. بر اساس این لایحه منابع حاصل از فروش نفت بالغ بر ۱۹۹ هزار میلیارد تومان بر حسب فروش روزانه ۲.۳ میلیون بشکه نفت لحاظ شده است، از سوی دیگر اصلاحات ساختاری بودجه از بعد هزینهکرد کارا و منابع پایدار به یکی از چالشهای بودجه ۱۴۰۰ تبدل شده که ظاهراً بعد از تأکیدات چند سال اخیر نیز، دولت در این حوزه اقدام خاصی انجام نداده است.
به گزارش فرهنگ ایرانیان ، این درحالی است که در روزهای آینده مجلس بررسی کلیات این لایحه را آغاز خواهد کرد. مرکز پژوهشهای مجلس بهعنوان بازوی مشورتی و پژوهشی نمایندگان مجلس نقش مهمی در موشکافی ابعاد پیدا و پنهان لایحه بودجه بهعهده دارد، بر همین اساس خبرگزاری تسنیم گفتگویی با علیرضا زاکانی رئیس مرکز پژوهشهای مجلس انجام داده که بخش هایی از این گفتگو حول محور لایحه بودجه ۱۴۰۰ و نحوه اعمال اصلاحات بودجه انجام شده تقدیم می شود .
* بخشی از فشارهای معیشتی امسال بر مردم ناشی از بودجه ۹۸ و ۹۹ بود
خاستگاهی که مجلس یازدهم دنبال میکند خاستگاهی بر اساس اهداف انقلاب اسلامی است یعنی ما بهسمتی برویم که به هر حال در جامعه بتوانیم آزادی را بهمعنای درست و استقلال را بهصورت واقعی و معنویت را در جامعه بهعنوان یک آرزو و آرمان بزرگ نشر بدهیم، لذا وقتی صحبت از مجلس یازدهم میکنید مجلس یازدهم، توجهش به تحقق شعارهای انقلاب اسلامی است که عموم مردم را منتفع میکند، نه یک قشر خاص، دستگاه و گروه ویژه.
وقتی وارد مجلس شدیم یک جهتگیریهایی را اصرار داشتیم که مبتنی بر شناخت دقیقی بود که از عرصه داشتیم، اولین اشکالی که وجود داشت این بود که بودجه در سال ۹۸ و ۹۹ بهشدت تورمزا بود و ثبات اقتصادی کشور را به هم زده بود و ما دو راه را پیش گرفتیم؛ یکی اینکه برای بعد از آن مثلاً در بودجه ۱۴۰۰ اشتباه بودجه سال ۹۸ و ۹۹ را تکرار نکنیم، یعنی بیشانگاری سمت درآمدها را بهصورت افسانهای در نظر گرفتند و بعد در مقابلش هزینهتراشی بزرگ را تحمیل کردند که منجر به یک نابسامانی در جهت کسری بودجه دولت شد و ارزش پول ملی افت کرد و یک نابسامانی بزرگ را در کشور شاهد بودید که مردم در عرض چند ماه عوارض آن را احساس کردند.
* کسری بودجه ۲۷۳هزارمیلیاردتومانی سهچهارم دارایی مردم را از بین برد
یکدفعه وقتی آثار تورم و آثار بههمخوردگی عرصه اقتصاد و تلاطمات معلوم شد مردم احساس کردند داراییهای آنها در برابر گذشته یکچهارم شد و سهچهارم یا سهپنجم داراییهایشان را یکدفعه از دست دادند و یک خسران بزرگ در کشور تحمیل شد.
علتش چه بود؟ علت این بود که ما در بودجه سال ۹۸، صدهزار میلیارد تومان کسری منابع داشتیم، در بودجه سال ۹۹، دویست و هفتاد و سه هزار میلیارد تومان کسری بودجه داشتیم و این کسری بودجهها از طرقی تأمین شد که غلط بود، مثلاً بودجه را برای اینکه آمریکا احساس کند اثر تحریمهایش در سال ۹۷ پایینتر رفته و بالا نبوده است بودجه را با یک میلیون و پانصد هزار بشکه نفت در روز با ۵۰ دلار بستند،نگفتند اینکه اعدادی که برای فروش نفت در نظر گرفتیم یک شو است و حتی اگر بنا باشد که دشمن خواب و خیال به سرش نزند، از آن طرف ما خودمان خوابمان نبرد و هزینه معادل افزایش پیشانگاری منابع را لحاظ کنیم اما دولت این کار را کرد و ۱۹۶ هزار میلیارد تومان کسری بودجه به بار آمد.
سال ۹۹ منابع نفتی بودجه با فروش یک میلیون بشکه در روز بسته شد که باز میدانستند که این ارقام مهیا نمیشود، لذا با خرجتراشیهای متعددی که انجام دادند نهتنها بودجه را بالا بستند بلکه در طول سال هم هزینههای دیگری را حتی خلاف قانون تحمیل کردند و شرایط را بهسمتی بردند که ۲۷۳ هزار میلیارد تومان کسری بودجه تحمیل شد. برای جبران این ارقام بهدرخواست و نیاز دولت، پایه پولی را توسط بانک مرکزی بالا بردند و نتیجهاش این شد که مابهازای این پایه پولی بالا، تورمی افسارگسیخته هم به مردم تحمیل شد.
* مجلس جلوی تلاطمهای ناشی از کسری بودجه را خواهد گرفت
لذا جهت اول در مجلس یازدهم این بود که مانع این سیاستگذاری غلط برای آینده باشیم و شرایط فعلی را بهسمتی ببریم که از طریق درست منابع دولت را تأمین کنیم و با نظارتهایی که اعمال میکنیم شرایط را بهسمتی ببریم که این بیثباتی در کشور و این تلاطم حاصل از افزایش کسری بودجه دولت، به کشور آسیب نزند.
* مجلس نمیگذارد دولت یک پولی در جیب مردم بگذارد و ۱۰برابرش را بردارد
اگر بودجه سال ۹۸، حدود ۹۶هزار میلیارد و بودجه سال ۹۹، ۲۷۳هزار میلیارد تومان با کسری همراه بوده است این لایحه بودجه ۱۴۰۰، حدود ۳۳۰ هزار میلیارد تومان کسری دارد، از طرف دیگر بودجه را هم آمدند رتوش کردند، خیلی عجیب و غریب است این رویکرد، بهعنوان مثال اعلام شد که منابع بودجهای شرکتهای دولتی فقط ۹ درصد اضافه شده و نسبت به رنج شیب صعودی سالهای قبل کم شده است، بعد وقتی نگاه میکنید میبینید واقعیت به این شکل نیست.
مرکز پژوهشهای مجلس در سالهای قبل اعتراضی داشته است که در بودجه شرکتهای دولتی تکرار ارقام وجود دارد، ثانیاً بخشی از ارقام و اعداد لحاظشده در منابع و مصارف کاذب است، بهعنوان مثال منابع شرکت نفت در بودجه شرکتهای دولتی، ۷۱۵ هزار میلیارد تومان قید شده در حالی که رقم واقعی و خالص ۷۸ هزار میلیارد تومان است. رقم ۷۱۵ هزار میلیارد تومان کل رقمی است که از محل فروش نفت به خزانه کشور واریز شده و منابع اصلی شرکت نفت همان عدد ۷۸ هزار میلیارد تومان (از سهم ۱۴.۵ درصد شرکت نفت) بهدست آمده است، همین موضوع در خصوص پالایشگاههای آبادان و اراک نیز مصداق دارد، بر همین اساس در سال جاری این ارقام تکراری و کاذب را کنار گذاشتند.
اگر قرار باشد منابع بودجه شرکتهای دولتی بر حسب معیارها و محاسبات سال ۱۳۹۹ لحاظ شود، منابع شرکتها با ۶۴۰ هزار میلیارد تومان افزایش روبهرو بوده است.
سؤالی که وجود دارد این است؛ چرا با جامعهمان روراست نیستیم؟ چرا میخواهیم با اعداد بازی کنیم؟ این درحالی است که نخبگان جامعه متوجه میشوند.در مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی دقتمان روی این است که نگذاریم تبعات سیاستگذاریهای غلط به جامعه تحمیل شود و با گفتن “بهبه و چَهچَه” یک پولی در جیب مردم بگذاریم، از آن سمت یک پول درشت چنددهبرابری از جیب مردم برداریم.
* بودجه ۱۴۰۰ با بیمسئولیتیِ تمام بسته شده است
تجربه گذشته نشان داده است رنجِ اصلاحات مجلس در محدوده ۶، ۷ درصد بیشتر نبوده و بیشتر از این حد نتوانسته است پیش برود، بههرحال مجلس نمیتواند جراحی عمیق بکند چون بودجه با بیمسئولیتیِ تمام، بسته شده است یعنی هیچ منطق درستی ندارد، وقتی میپرسیم “این کسری بودجه را چگونه میخواهید برطرف کنید؟” میبینید که مجدداً مسیرهایی دنبال میشود که ماحصل این مسیر یک تورم تشدیدیافته را به جامعه و مردم عزیز انتقال میدهد و تحمیل میکند.
این بودجه مسیری ترسیم کرده است که بر اساس آن دو میلیون و سیصد هزار بشکه فروش نفت داشته باشد، حالا به این نکته توجه کنید که در سنوات اخیر و بعد از تحریمهای تشدیدیافتهای که ترامپ دنبال کرد دولت همیشه با یک عدد واهی از فروش نفت بودجه را میبسته است و مسیر را طوری میرفتند که بخشی از کسری بودجه از طریق گران کردن ارز و تلاطم در بازارها جبران شود.
* واکنش نسبت به موضع رئیسجمهور در خصوص پیام سیاسی بودجه ۱۴۰۰
دیگر نباید بپذیریم مجلس یازدهم مثل مجلس دهم زیر بار مسیری برود که این مسیر از قبل شکست خورده است. من شنیدم که آقای رئیس جمهور اخیراً در خبرگزاریها اعلام کرده است “پیام بودجه ۱۴۰۰ یک عده کاسبان تحریم را…”، انسان از یک چنین ادبیاتی واقعاً چِندِشَش میشود.
آقای رئیس جمهور یک چنین ادبیاتی را سابق بر این بهکار برده اما وضع کشور را به اینجا رسانده است، این خیلی زشت است، این رفتار اهانت به افکار عمومی و نخبگان جامعه است، از طرف دیگر حقایق به جامعه گفته نشده است. اگر جامعه حقیقت این که سال ۹۸ و ۹۹ چه اتفاقاتی افتاد و بهیکباره سرمایههای عمومی کشور تخلیه شد و وضع اقتصادی و معیشتی جامعه به این وضعیت اسفبار افتاد مواجه شود، مشخص میشود مصلحت کشور پیگیری نشده است.
از این جهت بهنظرم میرسد مجلس باید دنبال مسیر کارشناسی باشد و بر همین اساس ابعاد مختلف را بررسی کنیم و اگر بنا باشد اصلاح کنیم و اگر بنا باشد رد کلیات صورت گیرد و دولت خودش کلیات را اصلاح کند مشخص میکنیم چگونه این فرایند انجام شود. هماکنون سلسله نشستهایی برگزار شده است و مشغول بررسی هستیم، انشاءالله امیدواریم محصول و خروجی این کار منجر بشود به اینکه بودجه ۱۴۰۰ یا توسط ما و یا توسط دولت اصلاح بشود، همانطور که اشاره کردم رنج اصلاحی که مجلس میتواند اعمال کند خیلی محدود است و لذا نتیجهگیری در این حوزه خیلی بستگی به (موضع) دوستان دولتی دارد.
واقعاً دأب مجلس، همکاری با دولت است اما عرض کردم همکاری بهمعنای پیروی نیست، همکاری بهمعنای این است که ما وظیفهمان را درست انجام دهیم و انتظار داشته باشیم که دولتیها هم به وظایفشان درست عمل کنند، همه دست به دست هم بدهیم تا پایان این دولت ختم به خیر شود و کارهایی که نکردند و کارهایی که باید میکردند و نکردند را انجام دهند و یا کارهایی را که کردند و خطا بوده است از آنها بپرهیزند که انشاءالله بتوان یکسری اقدامات خوب و جدی برای مردم صورت داد.
ثبت دیدگاه